HA LONG NATURE: Phát hiện loài bướm đêm đầu lâu lớn, Acherontia lachesis Fabricius, 1798

Thứ tư - 08/04/2026 12:29

Loài bướm đêm có kích thước đáng ngạc nhiên, 120 mm, hoạt động mạnh về đêm có biệt danh “Kẻ cướp mật ong”, thuộc họ Ngài chim (Sphingidae). Các loài bướm đêm đóng vai trò quan trọng trong sự ổn định của hệ sinh thái trên cạn với tư cách là động vật ăn thực vật cũng như thụ phấn và sinh sản của các loài thực vật (Primo và cộng sự (2013).

Acherontia lachesis, hay còn gọi là bướm đêm đầu lâu lớn hoặc bướm cướp ong là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae có kích thước lớn (sải cánh lên đến 13 cm), được tìm thấy ở Ấn Độ, Sri Lanka và phần lớn khu vực phương Đông. Đây là một trong ba loài thuộc chi bướm đêm đầu lâu, Acherontia. Loài này được Johan Christian Fabricius mô tả lần đầu tiên vào năm 1798. Chúng hoạt động về đêm và rất thích mật ong; chúng có thể bắt chước mùi của ong chúa để tránh bị đàn ong tấn công và lấy mật. Lưỡi của chúng rất chắc và khỏe, cho phép chúng đâm thủng các ô sáp và hút mật ong ra. Loài này phân bố rộng khắp hầu hết khu vực phương Đông, từ Ấn Độ, Pakistan và Nepal đến Philippines, và từ miền nam Nhật Bản và vùng Viễn Đông phía nam nước Nga đến Indonesia, nơi chúng tấn công các đàn ong của nhiều loài ong mật khác nhau. Gần đây, chúng cũng đã xuất hiện ở quần đảo Hawaii.
Tên tiếng Anh: Greater death's head hawkmoth hoặc Bee robber
Mô tả: Đầu chủ yếu được bao phủ bởi màu đen với xoáy vàng. Râu dài từ 1,4 cm đến 1,7 cm, mắt kép màu đen 0,2 cm-0,3 cm, vòi 2,0 cm-2,1 cm. Ngực chủ yếu có màu vàng với các sọc đen: ngực trước (0,8 cm-1,2 cm), ngực giữa (0,5 cm) và đốt ngực sau (0,4 cm-0,5 cm). Bụng có màu đen chủ đạo với các dải màu vàng (2,5 cm-2,8 cm). Không có lông ở phần cuối hậu môn. Sải cánh có màu đen chủ đạo với dải màu vàng và sọc trắng ở khoảng giữa cánh. Kích thước cánh trước là 5,2 cm-6,0 cm, cánh sau 2,3 cm-3,6 cm, màu đen với màu vàng ở phần gốc.
A. lachesis lớn hơn nhiều so với Acherontia styx. Các dải phân đoạn và sọc xám chiếm phần lớn diện tích bụng, chỉ còn lại những mảng màu vàng nhỏ. Cánh sau có một mảng đen lớn ở gốc. Các dải giữa và sau giữa rất rộng, chỉ còn lại những dải vàng hẹp. Mặt bụng có các dải đen và cánh cũng có các dải đen, mỗi cánh có một đốm ở giữa các ô cánh. Ấu trùng khác với A. styx ở chỗ có các vệt xanh lam phía trên các vệt vàng; trước khi hóa nhộng, nó chuyển sang màu nâu và các vệt xiên biến mất.
Có ba loài phổ biến trong chi Acherontia là Acherontia atropos (chủ yếu phân bố ở Châu Phi và Châu Âu), Acherontia styx và Acherontia lachesis có ở Việt Nam.

(Lê Quỳnh Trang, 2025. Luận án Tiến sĩ Sinh học)

Acherontia lachesis Fabricius, 1798, India. Ảnh: rafons

Acherontia lachesis Fabricius, 1798, Malaysia. Ảnh: Aster Hii

https://moth.tbn.org.tw/images/twmoth139/twmoth694226.jpg

Hình ảnh ghi nhận:

Acherontia lachesis Fabricius, 1798 trên thân cây khế

Cận cảnh Acherontia lachesis Fabricius, 1798

Acherontia lachesis Fabricius, 1798, sải cánh 120 mm

Acherontia lachesis Fabricius, 1798, mặt lưng

Acherontia lachesis Fabricius, 1798, mặt bụng

Tham khảo:
https://www.gbif.org/occurrence/6159273911
https://www.gbif.org/occurrence/6163226672
https://animalia.bio/acherontia-lachesis
Michelle Senobin Suelo, Reggie Y. Dela Cruz, Aprille Joy M. Luceño and Alma B. Mohagan, 2020. Morphological Description and Ecological Status of Hawkmoths (Lepidoptera: Sphingidae) in Three Vegetation Types of Mt. Kitanglad, Lirongan, Lantapan, Bukidnon, Philippines.
Lê Quỳnh Trang, 2025. NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN VÀ PHÂN BỐ CÁC LOÀI THUỘC HỌ NGÀI CHIM (LEPIDOPTERA: SPHINGIDAE) Ở VIỆT NAM. LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC.

Tác giả: Nguyễn Ngọc Mai