HA LONG NATURE: Bướm Trăng Lam, Hypolimnas bolina (Linnaeus, 1758)

Thứ bảy - 28/02/2026 08:24

Phát hiện loài bướm Trăng lam, thuộc họ Bướm giáp (Nymphalidae). Đây là một trong những loài bướm phổ biến và có khả năng thích nghi cao nhất, phân bố rộng khắp từ Madagascar qua Nam Á, Đông Nam Á đến Úc và các đảo Thái Bình Dương.

Tên tiếng Anh: Great Eggfly, Common Eggfly hay Blue Moon Butterfly).
H. bolina là một loài bướm thân đen với sải cánh khoảng 70–85 mm. Loài này có mức độ dị hình giới tính cao. Con cái có khả năng bắt chước hình thái của con đực với nhiều dạng khác nhau.

(Linnaeus, 1758), Australia. Ảnh: lozdogzfrogs

Con đực: Có hình thái đồng nhất. Mặt trên cánh màu đen tuyền nhưng có ba đốm nổi bật, hai đốm ở cánh trước và một đốm ở cánh sau. Đối với người quan sát, chúng trông giống như những đốm trắng viền xanh tím. Thực chất, chúng bao gồm một trung tâm màu trắng được phủ bởi ánh kim cực tím sáng, một màu sắc được tạo ra bởi các cấu trúc nano trên bề mặt vảy cánh. Nhiều đốm trắng nhỏ hơn viền quanh cánh trước và cánh sau. Mặt dưới không có ánh kim cực tím và về cơ bản bao gồm các vạch trắng trên nền nâu. Mặt trên cánh có màu đen tuyền với ba cặp đốm trắng nổi bật (hai ở cánh trước, một ở cánh sau). Các đốm này được bao quanh bởi vùng phản quang màu xanh tím rực rỡ dưới ánh sáng, tạo nên hiệu ứng "trăng lam" đặc trưng. Những con đực có khối lượng cơ thể trên mỗi đơn vị diện tích cánh thấp hơn, ngụ ý tải trọng cánh thấp hơn, cánh dài hơn, dẫn đến tỷ lệ khung hình cao hơn, đây cũng là những đặc điểm được sử dụng để phân biệt chúng với con cái cùng loài. Chúng có sự tương đồng đáng kể với Hypolimnas alimena về cơ bắp bay (khối lượng ngực).
Con cái: Có sự biến đổi rất lớn do sự hiện diện của cả đa hình di truyền và tính dẻo kiểu hình. Đa hình biểu hiện chủ yếu ở bề mặt lưng, với các dạng hình thái khác nhau về sự hiện diện của các vệt trắng, cam và xanh lam. Một dạng hình thái di truyền, được Clarke & Sheppard (1975) đặt tên là euploeoides, được cho là bắt chước một hoặc nhiều thành viên của chi Euploea. Bề mặt cánh bụng của con cái tương tự như của con đực. Tính dẻo kiểu hình thể hiện ở chỗ các cá thể thường có màu sẫm hơn nếu chúng phát triển trong điều kiện nhiệt độ thấp hơn.

Ảnh: Mark Conboy

Tập tính và Sinh thái
Lãnh thổ: Con đực rất có ý thức bảo vệ lãnh thổ, thường đậu ở những vị trí cao để quan sát và sẵn sàng xua đuổi các loài bướm khác, thậm chí là những sinh vật lớn hơn xâm phạm.
Cây chủ của sâu non: Sâu non ăn lá của nhiều loại thực vật thuộc họ Acanthaceae và Portulacaceae (như rau sam), cũng như khoai lang (Ipomoea batatas).
Hiện tượng vi khuẩn Wolbachia: Một đặc điểm sinh học thú vị là loài này thường bị nhiễm vi khuẩn Wolbachia, loại vi khuẩn có thể tiêu diệt phôi đực, dẫn đến tình trạng mất cân bằng giới tính nghiêm trọng ở một số quần thể (tỷ lệ bướm cái áp đảo).
Nhiều loài côn trùng bị nhiễm các sinh vật nội cộng sinh trong tế bào chất, được truyền từ trứng từ con cái sang con non. Bởi vì phương thức truyền bệnh này khiến con cái trở thành giới tính có giá trị hơn đối với sự thành công về mặt tiến hóa của các yếu tố được truyền từ mẹ, nên nhiều sinh vật nội cộng sinh thao túng quá trình sinh sản của vật chủ theo những cách làm tăng số lượng con cái. Giết con đực là một trong những chiến lược đó. Các sinh vật giết con đực lan rộng vì cái chết của phôi con đực làm giảm mức độ cạnh tranh.
Vì nhiễm trùng dẫn đến cái chết của phôi đực, một loại vi khuẩn nội cộng sinh gây chết con đực được truyền cho tất cả con cái của con cái bị nhiễm bệnh và giết chết tất cả con đực, loại bỏ một nửa số gen nhân được mang bởi các thành viên bị nhiễm bệnh trong quần thể qua mỗi thế hệ. Ở thế hệ tiếp theo, các gen nhân còn lại, chỉ được truyền cho con cái, lại được chia theo tỷ lệ 1:1 cho con đực và con cái, với những gen dành cho con đực bị mất đi do sự tiếp diễn của quá trình này.
Hình ảnh ghi nhận: