QUANG NGAI NATURE: Tìm hiểu loài bướm khế khổng lồ, Attacus atlas (Linnaeus 1758)

Thứ ba - 17/02/2026 09:16

Ngày đầu năm mới chào mừng cá thể bướm khế xinh đẹp xuất hiện.

Tên tiếng Việt: Bướm khế
Tên tiếng Anh: Atlas Moth.
Tên khoa học: Attacus atlas (Linnaeus 1758), họ Bướm hoàng đế (Saturniidae), hay còn gọi là bướm tằm khổng lồ theo tiếng Anh (Giant Silkworm Moths).
Chiều dài sải cánh: 25-30 cm. Xét về tổng diện tích bề mặt cánh, bướm đêm Atlas là loài bướm đêm lớn nhất thế giới.
Mô tả: Bướm có đôi râu (ăng ten) dạng lược kép đặc trưng, trong đó bướm đực có râu lớn hơn so với bướm cái với chức năng tiếp nhận pheromon do con cái tiết ra.
Đây cũng là đặc điểm phân biệt bướm đêm và bướm ngày. Ở bướm ngày, đôi râu thường có chùy nhỏ ở chót râu. Trong khi ở bướm đêm, đôi râu có thể có nhiều dạng như lược kép, sợi chỉ, chiếc lá...và không có dạng chùy ở chót râu.
Cánh có những “cửa sổ” trong suốt hình tam giác mà mục đích của chúng ta vẫn chưa được biết. Đầu cánh cong và một số người nói rằng chúng giống như đầu rắn hoàn chỉnh với mắt, để xua đuổi kẻ săn mồi. Con đực nhỏ hơn nhiều so với con cái, và có râu lớn, hình lông vũ.
Thức ăn: Sâu của bướm khế ăn lá của cây khế, quá trình quan sát cho thấy sâu bướm ăn liên tục cả ngày lẫn đêm, có giai đoạn lột bỏ lớp vỏ ngoài để cơ thể sâu lớn tiếp tục ăn và lớn đến thời điểm đóng kén. Một số thông tin cho rằng ăn nhiều cây như quế, ổi, mãng cầu....
Giống như các loài bướm đêm khác trong họ Saturniidae, bướm đêm trưởng thành không có bộ phận miệng hoạt động và chỉ sống được từ vài ngày đến một tuần. Chúng sống sót nhờ lượng mỡ dự trữ được tạo ra khi còn là sâu bướm.
Tập tính: Bướm khế sống ở rừng và vườn cây ăn quả tại cả vùng núi và vùng đồng bằng. Loài này hoạt động chủ yếu về đêm.
Sinh sản: Đến mùa sinh sản, bướm khế cái tiết ra một chất pheromon hấp dẫn con đực. Sau khoảng 4-6 giờ giao phối, con cái đẻ một số lượng lớn trứng hình cầu có đường kính 2,5mm ở mặt dưới lá hoặc trên vỏ cây. Sâu bướm nở sau khoảng 2-3 tuần và ăn lá cây cho đến khi đạt chiều dài khoảng 11,5cm, chúng phát triển thành nhộng. Nhộng phát triển thành bướm sau khoảng 4 tuần. Đôi khi giai đoạn nhộng của thế kéo dài đến 1,5 năm. Bướm khế có thể đẻ 250-290 trứng mỗi lần. Tuy nhiên, trong quá trình phát triển, chỉ có 4 con sâu bướm sống sót để thành nhộng, và khoảng 2 con nhộng phát triển thành thành bướm.
Mức độ bị đe doạ: Măc dù không có tên trong Sách Đỏ Việt Nam nhưng trong Sách Đỏ Thế giới của IUCN xếp bậc Hiếm (R) . Bướm khế (Attacus atlas) được xếp vào danh mục các loài động vật cần được bảo tồn, ở cấp độ đe dọa bậc R (Rare - Hiếm), hiếm gặp trong tự nhiên do môi trường sống bị thu hẹp, mất nơi ở và nguồn thức ăn (cây chủ của chúng).
Hình ảnh ghi nhận cá thể bướm khế, kích thước sải cánh 25,5 cm: