Đa dạng về đặc điểm hình thái và cơ chế bắt chước (mimicry) ở bướm Phượng đen cái (Papilio polytes)

Thứ ba - 28/10/2025 04:01

Bướm phượng đen cái có kiểu hình đa, chúng bắt chước màu sắc hình dạng (forms) của một số loài bướm độc để tăng khả năng tồn tại, sẽ bảo vệ chúng khỏi những kẻ săn mồi.

1. Dạng Cyrus (Non-mimetic form)

Đặc điểm: Dạng này trông giống bướm đực (Papilio polytes male) nhưng có thêm các đốm đỏ bổ sung ở cánh sau.

Cơ chế: Đây là dạng không bắt chước (non-mimetic).
Hình ảnh:

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b1/Papilio_polytes_-_Common_Mormon_life_cycle_newly_eclosed_female_form_Cyrus_%2839%29.jpg

Dạng Cyrus ở bướm cái Papilio polytes

2. Dạng Stichius (Mimetic form)

Đặc điểm: Dạng này bắt chước bướm Common Rose (Pachliopta aristolochiae) – một loài bướm độc. Tuy nhiên, nó có đặc điểm phân biệt là bụng hoàn toàn đen (bướm Common Rose có bụng màu đỏ và đen). Ngoài ra, các mảng màu trên cánh sau cũng có thể khác biệt đôi chút.

Cơ chế: Đây là dạng bắt chước Batesian (bắt chước một loài độc hại để tự vệ).
Hình ảnh:

Dạng Stichius ở bướm cái Papilio polytes

https://inaturalist-open-data.s3.amazonaws.com/photos/12261707/medium.jpg

Loài bướm độc Pachliopta aristolochiae

3. Dạng Romulus (Mimetic form)

Đặc điểm: Dạng này bắt chước bướm Crimson Rose (Pachliopta hector) – một loài bướm độc khác. Đặc điểm nhận dạng là bụng hoàn toàn đen và các mảng trên cánh sau không phải màu đỏ thẫm (thường là màu hồng nhạt hoặc trắng hồng, khác với màu đỏ thẫm rực rỡ của bướm Crimson Rose).

Cơ chế: Đây cũng là dạng bắt chước Batesian.
Hình ảnh:

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e3/Common_Mormon_Papilio_polytes_Female_Form_Romulus_by_kadavoor.jpg

Dạng Romulus ở bướm cái Papilio polytes

https://inaturalist-open-data.s3.amazonaws.com/photos/58101721/medium.jpeg

Loài bướm độc Pachliopta hector

Sự bắt chước của Batesian
Năm 1862, nhà tự nhiên học người Anh Henry W. Bates đã công bố một giải thích cho những điểm tương đồng bất ngờ về ngoại hình giữa một số loài bướm rừng Brazil thuộc hai họ riêng biệt. Các thành viên của một họ, Heliconiidae, không ngon đối với các loài chim và có màu sắc nổi bật; các thành viên của họ khác, Pieridae, có thể ăn được đối với các loài săn mồi. Bates kết luận rằng màu sắc nổi bật của các loài không ăn được phải là một lời cảnh báo cho các loài săn mồi đã biết về việc chúng không ăn được thông qua kinh nghiệm. Các mẫu màu sắc đánh lừa sự tương tự của các loài ăn được sẽ cung cấp sự bảo vệ khỏi cùng một loài săn mồi. Hình thức bắt chước này, trong đó một sinh vật không có khả năng tự vệ có sự giống nhau rất lớn với một sinh vật gây hại và nổi bật, được gọi là Batesian, để vinh danh người phát hiện ra nó.
Tham khảo:
https://www.britannica.com/science/mimicry
https://fr.wikipedia.org/wiki/Fichier:Common_Mormon_Papilio_polytes_Female_Form_Romulus_by_kadavoor.jpg
https://www.dpreview.com/galleries/0029601557/photos/3545315
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Papilio_polytes_-_Common_Mormon_life_cycle_newly_eclosed_female_form_Cyrus_(39).jpg
https://www.inaturalist.org/taxa/146661-Pachliopta-aristolochiae

Tác giả: Nghĩa Nguyễn Tuấn

Tags: bảo vệ, khả năng, tồn tại, hình dạng, bắt chước, màu sắc

Bài viết xem nhiều